De Zwarte Molen

Aan de Kortrijkstraat, op de hoek met de Rozenstraat, stond tot 1935 een imposante houten windmolen die generaties Menenaars kenden als De Zwarte Molen. Maar hij droeg doorheen zijn bestaan meerdere namen en was bovendien niet de enige molen in die straat. Ooit stonden er namelijk twee molens in de Kortrijkstraat — een bijzonder stukje erfgoed dat vandaag grotendeels vergeten is.

STADSRAND

Marc Vanderbruggen

De Zwarte Molen van Menen

Ook bekend als Molen Lessieure, Molen Steelandt en “de Molen van den Laatsten Stuiver”

Aan de Kortrijkstraat, op de hoek met de Rozenstraat, stond tot 1935 een imposante houten windmolen die generaties Menenaars kenden als De Zwarte Molen.

Maar hij droeg doorheen zijn bestaan meerdere namen en was bovendien niet de enige molen in die straat. Ooit stonden er namelijk twee molens in de Kortrijkstraat — een bijzonder stukje erfgoed dat vandaag grotendeels vergeten is.

Een molen met wortels vóór 1706

De Zwarte Molen was een klassieke staakmolen. Dat betekent dat de volledige molenkast rond een centrale verticale staak kon draaien om de wieken optimaal in de wind te zetten.

Historische plannen uit de periode van het Beleg van Menen (1706) tonen aan dat de molen toen al bestond. Hij was dus getuige van de vestingperiode van Menen en zag de stad evolueren van militaire versterking naar economische groeikern.

Meer dan twee eeuwen lang bepaalde hij het uitzicht aan de rand van de stad.

Waarom “De Zwarte Molen”?

De naam verwijst vermoedelijk naar het donkere, verweerde hout van de molenkast. In een tijd zonder straatverlichting en moderne bebouwing moet de molen als een donkere, massieve constructie boven de lage huizen hebben uitgetorend.

Het was een herkenningspunt voor wie de stad naderde.

Molen Lessieure en Molen Steelandt

Doorheen de 18de en 19de eeuw wisselde de molen van eigenaar. Families zoals Lessieure en later Steelandt waren uitbaters van de molen. In die periode sprak men eenvoudigweg over:

“de molen van Lessieure”
of “de molen van Steelandt”

Zo ontstonden de alternatieve benamingen Molen Lessieure en Molen Steelandt.

“De Molen van den Laatsten Stuiver”

De meest volkse bijnaam was zonder twijfel “de Molen van den Laatsten Stuiver”.

Die naam verwijst naar een herberg in de buurt. Het toont hoe sterk de molen verweven was met het sociale leven. Molens waren niet alleen economische installaties, maar ook ontmoetingsplaatsen, herkenningspunten en bakens in het dagelijks leven.

Korenmolen én oliemolen

De Zwarte Molen was multifunctioneel. Hij diende zowel als:

korenmolen (voor het malen van graan)
oliemolen (voor het persen van oliehoudende zaden)

Dat maakte hem economisch belangrijk voor de landbouwers rond Menen. In een agrarische samenleving was zo’n molen essentieel.

Modernisering in 1889

Tegen het einde van de 19de eeuw veranderde de omgeving sterk. Bebouwing nam toe en de windvang werd minder gunstig. In 1889 werd daarom een belangrijke modernisering uitgevoerd:

De molenkast werd verhoogd op een ronde stenen onderbouw
Er kwam een bedieningsplatform
Er werd een stoommachine geïnstalleerd

Dankzij die stoommachine kon men ook malen wanneer er geen wind was — een duidelijke stap richting industrialisering.

Twee molens in de Kortrijkstraat

De Zwarte Molen was niet alleen. In dezelfde straat stond ook Molen De Goede Hoop.

Dat er twee molens op relatief korte afstand van elkaar stonden, toont hoe belangrijk graanverwerking en landbouw waren voor Menen. De Kortrijkstraat was een belangrijke toegangsweg tot de stad, ideaal voor aanvoer van graan en andere producten.

Waar de Zwarte Molen in 1935 werd gesloopt, bleef De Goede Hoop bewaard — en bestaat die vandaag nog steeds.

Het einde in 1935

Hoewel de Zwarte Molen de Eerste Wereldoorlog overleefde, werd hij uiteindelijk in 1935 gesloopt. Technologische vernieuwing en economische veranderingen maakten traditionele windmolens steeds minder rendabel.

Met de afbraak verdween een herkenningspunt dat meer dan tweehonderd jaar deel had uitgemaakt van het Menense straatbeeld.

Een verdwenen molen, een blijvende herinnering

Vandaag is de Zwarte Molen verdwenen uit het straatbeeld, maar helemaal weg is hij nooit. Wie langs de Kortrijkstraat wandelt en de wieken van Molen De Goede Hoop ziet draaien, kijkt in zekere zin ook naar een stukje van datzelfde molenverleden.

Ooit stonden hier twee molens zij aan zij, gedragen door dezelfde wind en dezelfde gemeenschap. Waar de ene verdween, bleef de andere als stille wachter overeind — een tastbare herinnering aan een tijd waarin windkracht het ritme van Menen bepaalde.