De Ezelbrug en het ontstaan van Ons Dorp

De Ezelbrug en haar landschap: van open veld tot stadsas

Tot het begin van de 20e eeuw bleef de zone rond de Ezelbrug vrijwel volledig onbebouwd. Ten oosten liep de weg van Menen naar Roeselare, ten westen de weg van Menen naar Ieper. In dat open landschap vormde de Ezelbrug een eenvoudige maar essentiële overbrugging van de Geluwebeek. Ze diende vooral het lokale landbouwverkeer en verbond veldwegen met elkaar. Op de oudste foto hieronder ligt de brug letterlijk in het open veld, ver verwijderd van enige stedelijke context.

De Eerste Wereldoorlog als breuklijn

De Eerste Wereldoorlog bracht een ingrijpende ommekeer. Menen werd bezet door Duitse troepen en fungeerde als verzamelpunt voor nieuwe eenheden en als rustplaats voor soldaten die van het front terugkeerden. De stad kreeg zware klappen te verduren: huizen werden vernield of beschadigd en na de oorlog kampte Menen met een ernstig woningtekort.

De financiële toestand van de stad was precair, waardoor men aangewezen was op overheidssteun voor de wederopbouw. Ten westen van de stad verschenen houten noodwoningen, waaruit de arbeiderswijk De Roo-campagne groeide, later bekend als de Nieuwe Tuinwijk. Ook in het gebied rond de Ezelbrug werd gezocht naar structurele oplossingen voor de huisvestingsnood.

Foto 1 – Een hoek van de nieuwe wijk Ons Dorp (jaren 1920)

Foto 2 – De Ezelbrug in het open landschap (vóór 1914)

De aanleg van de Ezelbrugwijk en Ons Dorp

In de jaren 1922–1923 werden hier twee tuinwijken gerealiseerd: de Ezelbrugwijk en Ons Dorp. De Ezelbrugwijk kwam tot stand net ten noorden van de Geluwebeek, buiten de historische stadskern. Reeds in 1919 werd de aanvraag voor de aanleg goedgekeurd en in 1920 werd de Maatschappij voor het bouwen van werkmanswoningen opgericht.

De wijk telde uiteindelijk 224 woningen en werd in 1923 aangelegd naar ontwerp van stedenbouwkundige Raphaël Verwilghen en architect Richard Acke, met ook de inbreng van Jean-Jules Eggericx. Het geheel werd opgevat volgens de principes van de tuinwijk: lage bebouwing, veel licht, groen en een duidelijke stedenbouwkundige samenhang.

De wijk werd ontsloten door een nieuwe verbindingsweg, de huidige Guido Gezellelaan en Volkslaan. In die buurt werd aansluitend aan de Ezelbrugwijk ook de wijk Ons Dorp aangelegd, bestaande uit 50 woningen, ontworpen door de Menense architect Gaston Boghemans. Aan het Onderwijsplein verrees de gemeenteschool, die de wijk een eigen sociaal en gemeenschappelijk centrum gaf.

Aan het einde van de jaren twintig en het begin van de jaren dertig breidde de wijk zich verder noordwaarts uit en uiteindelijk werd de ganse wijk 'Ons Dorp' genoemd. Uiteindelijk kreeg dit deel van Menen een eigen parochie en tussen 1961 en 1964 werd de Sint-Jan-Baptistkerk gebouwd, ten zuiden van de Geluwebeek.

Foto 3 – Zijaanzicht van de Ezelbrug (interbellum)

Zicht op de Ezelbrug vanuit de zijkant in een later stadium. De brug is nog steeds herkenbaar als een eenvoudige bakstenen constructie, maar de omgeving begint te veranderen.

Van landelijke brug naar stedelijke as

Met deze ontwikkelingen veranderde ook de betekenis van de Ezelbrug ingrijpend. Wat ooit een eenvoudige landbrug was in een open agrarisch landschap, werd geleidelijk opgenomen in een groeiend woongebied. Vandaag is die oorspronkelijke context volledig verdwenen. De Geluwebeek werd ingekokerd onder de Guide Gezellelaan, de brug verdween en het tracé werd onderdeel van dezelfde Guido Gezellelaan, een brede en drukke verbindingsas tussen de Ieperstraat en de Bruggestraat.

Van de Ezelbrug zelf blijft vandaag niets meer zichtbaar. Enkel één element herinnert nog aan haar bestaan: de Ezelbrugstraat, iets verderop in de wijk. Deze straatnaam vormt de laatste tastbare herinnering aan een verdwenen brug die ooit het landschap structureerde en mee de aanzet gaf tot de latere wijkontwikkeling.

Een plek die geschiedenis draagt

Hoewel de Ezelbrug vandaag uit het straatbeeld verdwenen is, blijft haar geschiedenis van grote betekenis. De oude foto’s tonen hoe dit gebied evolueerde van open landbouwgrond langs een beek, over een wederopbouwwijk na de Eerste Wereldoorlog, tot een volwaardig stedelijk geheel. De Ezelbrug en het ontstaan van Ons Dorp maken zo deel uit van het bredere verhaal van hoe Menen zijn landschap, woonstructuur en identiteit in de 20e eeuw vormgaf.

Foto 5 – Een hoek van de nieuwe wijk Ons Dorp (jaren 1930)

Zicht op een deel van de pas aangelegde tuinwijk Ons Dorp. De uniforme woningen, jonge aanplant en open straatruimte tonen een wijk in opbouw. De oorspronkelijke postkaarttekst werd verwijderd om het beeld opnieuw in zijn zuivere vorm te tonen.

Foto 4– De Ezelbrug ingebed in de wijk

De Ezelbrug maakt inmiddels deel uit van een groeiende woonomgeving. Bebouwing en lokale handel verschijnen in de onmiddellijke nabijheid. De brug verliest haar geïsoleerde ligging en wordt een vaste schakel in het dagelijkse leven van de nieuwe wijkbewoners.